Bỏ qua đến nội dung

Thác Dray Nur - Bức tường nước hùng vĩ trên dòng sông chảy ngược Sêrêpốk

Nằm giữa vùng ranh giới tự nhiên của cao nguyên Đắk Lắk trên hệ thống thủy văn sông Krông Ana, thác Dray Nur hiện lên như một dải lụa trắng khổng lồ đổ xuống từ vách đá núi lửa cổ đại. Danh thắng này kết tinh vẻ đẹp địa chất kỳ vĩ cùng những thiên tình sử truyền đời của đồng bào Ê Đê và M'Nông.

NSSC Đắk LắkĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Toàn cảnh bức tường nước trắng xóa hùng vĩ tại danh thắng thác Dray Nur tỉnh Đắk Lắk

Giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ cách trung tâm đô thị Buôn Ma Thuột khoảng hai mươi lăm ki-lô-mét về hướng nam, tiếng nước gầm vang từ thác Dray Nur vọng xa qua những cánh rừng nguyên sinh thuộc địa phận xã Dray Sáp. Nơi hai dòng nhánh hợp lưu tạo nên con sông chảy ngược Sêrêpốk huyền thoại, ngọn thác vươn mình như một tuyệt tác kiến tạo địa chất sống động suốt hàng triệu năm.

Vị trí địa lý và kiến tạo địa chất của thác Dray Nur

Trên bản đồ tự nhiên vùng nam Tây Nguyên, thác Dray Nur giữ vị trí là một trong những danh thắng thủy văn bề thế và có cấu trúc địa mạo độc đáo bậc nhất lưu vực sông Sêrêpốk. Sự hình thành của ngọn thác là kết quả giao thoa giữa các đợt vận động kiến tạo núi lửa cổ đại với quá trình xâm thực mài mòn bền bỉ của dòng chảy cao nguyên.

Điểm giao cắt thủy văn trên nhánh sông Krông Ana

Xét về tọa độ hành chính và địa lý tự nhiên, thác Dray Nur tọa lạc tại địa bàn xã Dray Sáp thuộc huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk, nằm ngay trên đường ranh giới tự nhiên ngăn cách giữa hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông. Ngọn thác ngự trị ở hạ lưu dòng sông Krông Ana (đồng bào bản địa gọi là sông Cái hay sông Vợ) ngay trước điểm hợp lưu với dòng sông Krông Nô (sông Đực hay sông Chồng) để cùng nhau tạo nên dòng sông Sêrêpốk hùng vĩ. Điểm đặc biệt hiếm có trong hệ thống thủy văn Việt Nam là thay vì chảy xuôi về phía đông để đổ ra Biển Đông như hầu hết các con sông khác, dòng Sêrêpốk lại chảy ngược về hướng tây qua vùng rừng nguyên sinh thuộc vườn quốc gia Yok Đôn và làng đảo Buôn Đôn Đắk Lắk trước khi sang lãnh thổ Campuchia để hòa vào dòng sông Mê Kông.

Nguồn nước dồi dào nuôi dưỡng thác Dray Nur suốt bốn mùa bắt nguồn từ hàng trăm khe suối nhỏ chảy ra từ sườn bắc của khối núi cao thuộc Vườn quốc gia Chư Yang Sin Đắk Lắk, tập hợp thành dòng sông Krông Ana uốn lượn qua những cánh đồng phù sa màu mỡ của huyện Krông Ana. Khi chảy đến khu vực xã Dray Sáp, lòng sông bất ngờ gặp một đứt gãy địa tầng bazan sụt lún đột ngột với độ chênh cao khoảng ba mươi mét, khiến toàn bộ lưu lượng nước khổng lồ đổ ầm ầm xuống vực sâu và kiến tạo nên bức tường thác kỳ vĩ giữa đại ngàn.

Quá trình phun trào núi lửa hình thành vách đá bazan

Về mặt lịch sử địa chất học, toàn bộ nền đá tại khu vực thác Dray Nur và thung lũng sông Sêrêpốk được hình thành từ các đợt hoạt động phun trào núi lửa bazan dữ dội diễn ra vào kỷ Neogen và kỷ Đệ Tứ cách ngày nay từ vài triệu năm đến hàng trăm nghìn năm. Khi các dòng dung nham bazan nóng chảy tràn qua địa hình cổ và nguội lạnh dần trong điều kiện áp suất, nhiệt độ biến đổi đặc thù bên cạnh dòng nước cổ đại, khối đá đông đặc đã co rút theo phương thẳng đứng và nứt tách thành những vách đá bazan hình trụ xếp chồng khít lên nhau như những bó cột đá khổng lồ do bàn tay tạo hóa đẽo gọt.

Trải qua hàng vạn năm chịu tác động bào mòn thủy lực của dòng sông Krông Ana, lớp đất đá trầm tích mềm phía dưới chân thác bị dòng nước xoáy khoét sâu vào lòng vách núi, trong khi lớp đá bazan hình trụ cứng chắc phía trên vẫn vươn ra như một mái vòm tự nhiên vững chãi. Cấu trúc địa tầng đặc biệt này không chỉ tạo nên vách thác dựng đứng thẳng tắp kéo dài hàng trăm mét mà còn liên thông chặt chẽ với hệ thống hang động núi lửa nổi tiếng của vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông nằm ngay bờ bên kia sông.

Tiêu chí địa lý và địa chất họcThông số tự nhiên ghi nhận tại danh thắngGiá trị khoa học và bản sắc cảnh quan Tây Nguyên
Tọa độ hành chính và lưu vựcThuộc xã Dray Sáp, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk LắkNằm tại khu vực hợp lưu tạo nên dòng sông Sêrêpốk chảy ngược
Nguồn cấp thủy văn chínhDòng sông Krông Ana (sông Cái) bắt nguồn từ dãy Chư Yang SinLưu lượng nước dồi dào quanh năm với sắc nước thay đổi theo hai mùa
Kích thước hình thái mặt thácChiều dài vách thác hơn 250 mét, độ cao tầng nước đổ khoảng 30 métTạo thành bức tường nước liên hoàn rộng bậc nhất khu vực Tây Nguyên
Cấu trúc địa mạo đặc trưngHệ thống vách đá bazan hình trụ đa giác cổ đại xếp chồngMinh chứng sống động cho lịch sử kiến tạo dung nham núi lửa kỷ Đệ Tứ
Không gian địa chất lòng thácQuần thể hang động sau màn nước rộng trên 3.000 mét vuôngHang vòm đá bazan tự nhiên ẩn sâu phía sau bức rèm nước đổ trắng xóa
Hệ sinh thái bao quanhThảm rừng đặc dụng cảnh quan nhiệt đới và hệ thủy sinh sông sâuMôi trường cư trú của nhiều loài cây gỗ cổ thụ và các loài cá quý bản địa

Diện mạo cảnh quan kỳ vĩ và sinh thái quanh thác Dray Nur

Không mang vẻ đẹp dịu dàng của những con suối nhỏ len lỏi qua ghềnh đá, thác Dray Nur chinh phục thị giác bằng quy mô đồ sộ của một bức trường thành nước khổng lồ giữa không gian rừng già nguyên sơ. Sự hòa quyện giữa nước, đá núi lửa, ánh sáng và thảm thực vật nhiệt đới tạo nên một bức tranh thiên nhiên sống động suốt bốn mùa.

Bức tường nước khổng lồ tung bọt trắng xóa bốn mùa

Nhìn trực diện từ cầu treo bắc ngang qua dòng sông phía dưới chân thác, thác Dray Nur trải rộng như một bức rèm nước khổng lồ có chiều dài lên tới hơn hai trăm năm mươi mét và đổ thẳng từ độ cao khoảng ba mươi mét xuống hồ nước sâu phẳng lặng. Thay vì chỉ tập trung thành một luồng chảy duy nhất, dòng nước từ lòng sông Krông Ana tràn qua toàn bộ bờ vách đá bazan rộng lớn, chia thành hàng chục dải thác lớn nhỏ đan xen vào nhau trên nền đá đen tuyền. Vào mùa mưa Tây Nguyên từ tháng năm đến tháng mười một hằng năm, khi lưu lượng nước thượng nguồn đổ về đạt đỉnh, toàn bộ mặt thác hợp nhất thành một khối nước cuồn cuộn gầm vang, tung bọt nước trắng xóa bay cao hàng chục mét tạo thành màn sương mù bao phủ cả thung lũng.

Khi bước sang mùa khô từ tháng mười hai đến tháng tư năm sau, dòng chảy của thác Dray Nur trở nên hiền hòa và trong trẻo hơn, phô bày rõ nét những mảng vách đá bazan hình trụ phủ đầy rêu xanh thẫm xen giữa các dải nước mềm mại như lụa trắng. Dưới ánh nắng vàng rực rỡ của bầu trời cao nguyên Đắk Lắk chiếu xiên qua lớp bụi nước li ti lơ lửng trong không trung, hiện tượng khúc xạ ánh sáng thường xuyên tạo nên những dải cầu vồng bảy sắc rực rỡ vắt ngang qua chân thác, phản chiếu lung linh xuống mặt hồ nước rộng hàng nghìn mét vuông bên dưới.

Vách đá bazan hình trụ và màn nước đổ trắng xóa tại danh thắng thác Dray Nur
Vách đá bazan hình trụ và màn nước đổ trắng xóa tại danh thắng thác Dray Nur

Cấu trúc hang động sau màn nước rộng lớn kỳ bí

Một trong những kỳ quan địa mạo độc đáo nhất làm nên danh tiếng của thác Dray Nur chính là quần thể hang động sau màn nước có diện tích lòng hang rộng hơn ba nghìn mét vuông nằm ẩn mình ngay phía sau bức tường thác đổ. Nhờ cấu trúc mái vòm đá bazan nhô hẳn ra phía trước so với chân vách đá bị xâm thực thụt sâu vào trong, dòng nước khi rơi từ độ cao ba mươi mét xuống đã tạo ra một khoảng không gian rỗng khổng lồ ngăn cách giữa màn nước bên ngoài và vách núi đá bên trong. Đây là dạng hang động xâm thực thủy lực kết hợp kiến tạo dung nham núi lửa hiếm gặp tại các hệ thống thác nước ở Đông Nam Á.

Bước qua những bậc đá trơn ướt và xuyên qua lớp màn nước đổ ầm ầm như một bức tường pha lê chuyển động, không gian bên trong hang động sau màn nước mở ra một thế giới hoàn toàn khác biệt với ánh sáng mờ ảo chiếu xuyên qua làn nước. Trần hang và vách hang được cấu tạo từ những khối đá bazan hình trụ đa giác xếp khít nhau với nhiều hình thù kỳ lạ, nơi độ ẩm cao quanh năm giúp các loài dương xỉ cổ đại, rêu đá và địa y phát triển xanh tốt. Từ trong lòng hang tối nhìn ngược ra phía ngoài qua lớp rèm nước đang rơi xuống với tốc độ cực lớn, ánh sáng mặt trời tán xạ tạo thành hàng triệu tia sáng lấp lánh như sao rơi giữa tiếng vang vọng trầm hùng của đại ngàn.

Thảm thực vật rừng già và hệ thủy sinh sông Sêrêpốk

Bao bọc xung quanh khu vực thác Dray Nur là diện tích rừng đặc dụng cảnh quan nhiệt đới được bảo vệ nghiêm ngặt dọc hai bên bờ hẻm vực sông. Nhờ lượng hơi nước dồi dào tỏa ra từ dòng thác quanh năm kết hợp với tầng đất đỏ bazan màu mỡ, thảm thực vật tại đây phát triển vô cùng trù phú với cấu trúc nhiều tầng tán. Trong khu rừng già ven thác hiện diện nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi thuộc các họ Dầu, họ Đậu, cây kơ nia, cây bằng lăng rừng, cây sung cổ thụ và những cây đa đại thụ có bộ rễ phụ khổng lồ buông rủ bám chặt vào vách đá bazan dựng đứng, tạo nên khung cảnh nguyên sinh đầy ấn tượng.

Dưới lòng vực nước sâu dưới chân thác và dọc theo các ghềnh đá sủi bọt giàu oxy của dòng sông Sêrêpốk là môi trường sinh thái lý tưởng của hệ thủy sinh nước ngọt cao nguyên, nổi bật nhất là loài cá lăng sông Sêrêpốk. Sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên trong làn nước chảy xiết dưới các hốc đá ngầm sâu thẳm của nhánh sông Krông Ana và dòng Sêrêpốk, loài cá lăng đuôi đỏ bản địa có phần thịt săn chắc, thơm ngọt thanh khiết, từ lâu đã trở thành niềm tự hào trong văn hóa ẩm thực sinh thái của cư dân lưu vực sông vùng Đắk Lắk.

Cảnh quan cầu treo và dòng sông Sêrêpốk chảy qua hẻm vực đá dưới chân thác Dray Nur
Cảnh quan cầu treo và dòng sông Sêrêpốk chảy qua hẻm vực đá dưới chân thác Dray Nur

Truyền thuyết dân gian và chiều sâu văn hóa tại thác Dray Nur

Trong tâm thức của cộng đồng cư dân bản địa Ê Đê và M'Nông sinh sống dọc lưu vực sông từ bao đời nay, thác Dray Nur không chỉ là một thắng cảnh địa chất tự nhiên mà còn là không gian linh thiêng thấm đẫm hơi thở huyền thoại và những thiên tình sử bất diệt.

Nguồn gốc danh xưng và truyền thuyết Thác Vợ cảm động

Giải mã về mặt ngôn ngữ dân tộc học tại Tây Nguyên, tên gọi của thác Dray Nur có hai lớp nghĩa bổ trợ thú vị gắn liền với văn hóa bản địa. Theo tiếng Ê Đê và tiếng M'Nông cổ, từ "Dray" có nghĩa là thác nước, còn "Nur" là tên một loài cá suối vảy vàng sinh sống rất nhiều dưới vực nước chân thác, nên Dray Nur mang nghĩa gốc là "thác cá Nur". Tuy nhiên, trong đời sống văn hóa dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ cư dân tại xã Dray Sáp và huyện Krông Ana, ngọn thác này được biết đến phổ biến nhất với danh xưng trìu mến là Thác Cái hay truyền thuyết Thác Vợ — gắn liền với câu chuyện tình yêu bi tráng của đôi trai gái người Ê Đê bên dòng sông cổ.

Theo mạch kể của truyền thuyết Thác Vợ, thuở xa xưa dòng sông Sêrêpốk vốn chỉ là một con sông duy nhất chảy hiền hòa giữa hai bờ buôn làng. Khi ấy, có một chàng trai khôi ngô ở buôn bên này sông đem lòng yêu say đắm một cô gái xinh đẹp thuộc buôn bên kia sông; song vì hai dòng tộc vốn có mối bất hòa từ trước nên gia đình hai bên kiên quyết ngăn cản mối lương duyên. Không thể thuyết phục được buôn làng và nguyện thề giữ trọn tình yêu chung thủy, vào một đêm trăng sáng, đôi trẻ đã cùng nhau gieo mình xuống dòng sông để mãi mãi được ở bên nhau. Cảm thương trước mối tình sâu nặng nhưng ngang trái ấy, trời đất nổi cơn giông bão dữ dội suốt đêm khiến dòng sông tách đôi thành hai nhánh riêng biệt: nhánh sông Cái (sông Krông Ana) hóa thành thác Dray Nur (Thác Vợ), còn nhánh sông Đực (sông Krông Nô) hóa thành thác Dray Sáp (Thác Chồng) đứng song hành vọng tiếng nước gọi nhau qua đại ngàn.

Mối liên kết cụm thác trên dòng sông chảy ngược

Xét trên bình diện không gian địa văn hóa lưu vực dòng sông Sêrêpốk, thác Dray Nur không tồn tại đơn lẻ mà hợp cùng thác Dray Sáp Thượng (thác Gia Long) và thác Dray Sáp tạo thành quần thể tam thác liên hoàn kỳ vĩ bậc nhất Tây Nguyên. Nối liền từ khu vực chân thác Dray Nur băng qua chiếc cầu treo dây văng dài hơn một trăm mét vắt ngang trên mặt sông cuồn cuộn sóng nước, một con đường mòn xuyên qua tán rừng đặc dụng cảnh quan rợp bóng cây cổ thụ dẫn thẳng tới thác Dray Sáp nằm cách đó chỉ khoảng hơn một ki-lô-mét đường rừng. Sự đối xứng hài hòa giữa Thác Vợ và Thác Chồng trên hai nhánh sông hợp lưu tạo nên một chỉnh thể cảnh quan hiếm có, nơi âm thanh tiếng thác đổ hòa quyện như bản giao hưởng bất tận của núi rừng.

Không những thế, thung lũng sông Sêrêpốk và lưu vực sông Krông Ana còn là cái nôi khảo cổ học tiền sử vô cùng quan trọng của vùng đất Đắk Lắk. Dọc theo các bậc thềm sông cổ cấu tạo từ đá bazan và đá silic trong lưu vực đã phát lộ nhiều di chỉ xưởng chế tác công cụ đá của người nguyên thủy cách ngày nay từ ba nghìn đến bốn nghìn năm, tiêu biểu như Bảo vật quốc gia sưu tập mũi khoan đá Thác Hai Đắk Lắk. Những dấu tích khảo cổ quý giá này chứng minh rằng từ thời kỳ hậu kỳ đá mới – sơ kỳ kim khí, cư dân cổ đại Tây Nguyên đã chọn các vùng ghềnh thác giàu nguồn nước và nguyên liệu đá núi lửa quanh hệ thống sông Sêrêpốk làm không gian cư trú và sáng tạo kỹ thuật.

Giá trị bảo tồn di sản tự nhiên và bản địa quanh thác Dray Nur

Ngày nay, giá trị của thác Dray Nur được khẳng định toàn diện trên cả hai phương diện là khu bảo tồn cảnh quan địa chất – sinh thái trọng điểm của tỉnh Đắk Lắk và là không gian bảo lưu đời sống văn hóa cổ truyền của các buôn làng dân tộc thiểu số ven sông.

Không gian sinh hoạt cổ truyền tại các buôn làng ven sông

Bao quanh khu vực thác Dray Nur trên địa bàn xã Dray Sáp là cụm các buôn làng lâu đời của đồng bào Ê Đê và M'Nông như buôn Kuốp, buôn Tua, buôn Nui. Trải qua hàng trăm năm sinh sống gắn bó máu thịt với nguồn nước của dòng sông Krông Ana và dòng sông Sêrêpốk, cư dân các buôn làng nơi đây vẫn gìn giữ trọn vẹn những nếp nhà dài gỗ truyền thống cùng các nghi lễ nông nghiệp tín ngưỡng đa thần. Tiêu biểu nhất là nghi thức lễ cúng bến nước người Ê Đê được tổ chức hằng năm sau mùa thu hoạch nhằm tạ ơn thần Nước (Yang Ea) đã ban cho buôn làng mạch nước thác trong lành, mưa thuận gió hòa và mùa màng tươi tốt.

Trong những đêm hội buôn làng bên ánh lửa bập bùng dưới chân núi rừng Krông Ana, các nghệ nhân già làng vẫn trầm mặc kể Khan — hát kể các thiên sử thi Đam San và Khan Ê Đê Đắk Lắk hòa cùng nhịp chiêng ngân vang bên những ché rượu thơm nồng được ủ từ nghề ủ rượu cần men lá cổ truyền của người Ê Đê Đắk Lắk. Bản sắc văn hóa ẩm thực nương rẫy và sông suối của cư dân quanh vùng thác cũng vô cùng phong phú với những thức quà dân dã mang đậm hương vị núi rừng như món gỏi cà đắng cá cơm khô vị đắng thanh hậu ngọt, những ống cơm lam ống nứa Bản Đôn Đắk Lắk nướng trên than hồng thơm mùi tre tươi và món gà nướng Bản Đôn ướp sả rừng kẹp thanh tre vàng ruộm.

Bảo tồn cảnh quan địa chất và hành lang sinh thái

Để bảo vệ nguyên vẹn vẻ đẹp kỳ vĩ của thác Dray Nur trước những tác động của biến đổi khí hậu và quá trình phát triển kinh tế lưu vực sông, công tác bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và di sản địa chất tại huyện Krông Ana luôn được thực hiện đồng bộ theo hướng phát triển bền vững:

  • Bảo vệ nghiêm ngặt cấu trúc địa mạo đá bazan và hang động tự nhiên: Giữ nguyên hiện trạng tự nhiên của hệ thống vách đá bazan hình trụ và lòng hang động sau màn nước, tuyệt đối không can thiệp bê tông hóa làm biến dạng kết cấu địa chất cổ đại.
  • Duy trì lưu lượng dòng chảy sinh thái trên sông Krông Ana: Điều tiết hài hòa nguồn nước mặt trong hệ thống thủy văn dòng sông Sêrêpốk nhằm đảm bảo dòng thác luôn duy trì vẻ đẹp hùng vĩ suốt cả hai mùa mưa nắng và bảo vệ môi trường sống của quần thể thủy sinh bản địa.
  • Khoanh vùng bảo vệ diện tích rừng đặc dụng cảnh quan ven thác: Nghiêm cấm hành vi xâm hại cây gỗ cổ thụ, bảo tồn hệ động thực vật rừng nhiệt đới dọc hai bờ hẻm vực sông để giữ vững lớp thảm thực vật che chắn xói mòn đất.
  • Gắn kết bảo tồn thiên nhiên với gìn giữ văn hóa buôn làng bản địa: Khuyến khích cộng đồng người Ê Đê, M'Nông tại buôn Kuốp, buôn Tua bảo tồn kiến trúc nhà dài, nghề thủ công truyền thống và diễn xướng cồng chiêng gắn với không gian di sản thác nước.

Với vẻ đẹp choáng ngợp của bức tường nước trắng xóa đổ xuống từ vách đá núi lửa triệu năm cùng chiều sâu huyền thoại văn hóa bản địa, thác Dray Nur mãi là viên ngọc quý tỏa sáng giữa đại ngàn Tây Nguyên. Để tìm hiểu thêm các tư liệu bách khoa chuẩn xác về hệ thống danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và bản sắc văn hóa 8 chuyên mục trên toàn tỉnh, độc giả có thể truy cập chuyên trang Đắk Lắk NSSC thuộc cổng thông tin quốc gia.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Đắk Lắk

daklak.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đắk Lắk.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Đắk Lắk.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất