Bến tàu Không số Vũng Rô - Huyền thoại Đường Hồ Chí Minh trên biển
NSSC Đắk LắkĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Nằm khép mình bên sườn đá dốc đứng nơi dãy núi vươn thẳng ra đại dương xanh thẳm, mặt nước tĩnh lặng của vùng vịnh cực Đông từng che chở cho những hải trình bí mật xuyên màn đêm. Địa danh bến tàu Không số Vũng Rô đã đi vào trang sử hàng hải quân sự như một kỳ tích tiếp vận đầy quả cảm giữa vòng vây phong tỏa. Theo hồ sơ di sản tại Đắk Lắk NSSC, nơi đây mãi khắc ghi dấu ấn trí tuệ và lòng dũng cảm của thế hệ mở đường trên biển.
| Tiêu chí hồ sơ di tích | Thông tin chi tiết |
|---|---|
| Tên chính thức của di tích | Di tích lịch sử Bến tàu Không số Vũng Rô (thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh trên biển) |
| Vị trí tọa lạc | Thôn Vũng Rô, xã Hòa Xuân Nam, thị xã Đông Hòa (khu vực nam đèo Cả), tỉnh Phú Yên – Đắk Lắk |
| Thời gian hoạt động lịch sử | Từ tháng 11 năm 1964 đến tháng 2 năm 1965 (bốn chuyến tàu cập bến chi viện chiến lược) |
| Phân nhóm di sản lịch sử | Nhóm 5C — Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, Căn cứ bến bãi quân sự & Di sản lưu niệm kháng chiến |
| Địa hình tự nhiên bao bọc | Vịnh biển diện tích khoảng 16,4 km² được che chắn 3 phía bởi dãy núi Đèo Cả, núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn) và đảo Hòn Bà |
| Các bãi cập tàu lịch sử | Bãi Chùa, Bãi Chính, Bãi Bàng, Bãi Lau, Bãi Nhãn, Bãi Mù U trong lòng vịnh Vũng Rô |
| Đơn vị & Chỉ huy tiêu biểu | Đoàn 125 Hải quân, Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh (Tàu 41), Thuyền trưởng Lê Văn Thêm (Tàu 143), Bí thư Tỉnh ủy Trần Suyền, Bến trưởng Trần Ngọc Tuấn |
| Danh hiệu xếp hạng quốc gia | Di tích lịch sử cấp Quốc gia (18/06/1997) và Di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013 của Thủ tướng Chính phủ) |
Nguồn gốc hình thành của bến tàu Không số Vũng Rô
Trong những năm 1961–1964, trước yêu cầu chi viện vũ khí cấp bách từ hậu phương lớn miền Bắc cho các chiến trường miền Nam theo tư tưởng chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quân ủy Trung ương do Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng đầu, bên cạnh tuyến đường bộ xuyên dãy Trường Sơn, Bộ Chính trị đã quyết định mở tuyến vận tải thủy bí mật mang tên Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Nhu cầu tiếp tế vũ khí cho chiến trường miền Nam
Bước vào giai đoạn 1963–1964, phong trào đấu tranh vũ trang của quân và dân các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ (Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Định) cùng vùng cao nguyên Đắk Lắk – Tây Nguyên phát triển hết sức mạnh mẽ với nhiều căn cứ kháng chiến kiên cường như di tích lịch sử Địa đạo Gò Thì Thùng Phú Yên hay vùng căn cứ Krông Bông, Sơn Hòa.
Trước tình hình thực tế đó, Trung ương Đảng và Bộ Tư lệnh Quân khu 5 đã chỉ đạo Tỉnh ủy Phú Yên do đồng chí Trần Suyền làm Bí thư phối hợp chặt chẽ với Đoàn 125 Hải quân (đơn vị tàu Không số xuất phát từ bến Đồ Sơn – Hải Phòng) tiến hành khảo sát dọc bờ biển từ Sông Cầu, Tuy An xuống phía nam Tuy Hòa để tìm kiếm một cảng biển tự nhiên kín đáo, có độ sâu lớn cho tàu vỏ sắt trọng tải hàng chục tấn cập sát bờ trong đêm tối.
Địa thế hiểm yếu ba bề núi cao bao bọc
Không phải ngẫu nhiên mà vịnh biển cực nam vùng đất Phú Yên lại được chọn làm điểm trung chuyển vũ khí tuyệt mật mặc dù nằm ngay dưới chân Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam nơi đối phương bố trí nhiều đồn bốt canh gác. Xét về mặt địa chất và hình thái tự nhiên, vịnh Vũng Rô Đông Hòa Phú Yên là một vũng biển ăn sâu vào đất liền có diện tích mặt nước khoảng 16,4 km², được bao bọc khép kín cả ba phía Bắc, Đông và Tây bởi ba dãy núi cao sừng sững như những bức tường thành đá hoa cương tự nhiên: phía Bắc là dãy núi Đèo Cả hiểm trở, phía Đông là bán đảo núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn cao 706m) vươn dài ra biển liền kề danh thắng Mũi Điện, còn phía Tây là dãy núi Hòn Bà che chắn.
Phía Nam của vịnh thông ra biển Đông qua cửa biển có đảo Hòn Nưa đứng án ngữ như một tấm bình phong chắn sóng gió đại dương, giúp mặt nước bên trong bến tàu Không số Vũng Rô quanh năm phẳng lặng như mặt hồ và có độ sâu lý tưởng từ 14 đến 18 mét, cho phép tàu trọng tải lớn ghé sát mép đá mà không cần cầu cảng.
Cấu trúc không gian tại bến tàu Không số Vũng Rô
Để biến một vùng vịnh nằm sát đồn bốt đối phương thành căn cứ tiếp nhận hàng quân sự an toàn tuyệt đối, Tỉnh ủy Phú Yên đã thành lập Ban chỉ huy bến Vũng Rô và tổ chức một mạng lưới công sự, kho tàng ngầm, trạm quan sát và lực lượng dân công hỏa tuyến vô cùng chặt chẽ.
Hệ thống bãi neo đậu tàu vỏ sắt bí mật
Trong tổng số 12 bãi ven vịnh, Ban chỉ huy bến tàu Không số Vũng Rô đã khảo sát kỹ lưỡng độ sâu mực nước thủy triều và chọn Bãi Chùa cùng Bãi Chính làm hai điểm cập mũi chính thức cho các con tàu Không số của Đoàn 125 Hải quân.
Cách Bãi Chùa không xa là Bãi Chính và khu vực Bãi Bàng, Bãi Lau nằm nép mình dưới những vách đá dựng đứng và rừng cây nguyên sinh rậm rạp phủ kín sát mép nước.
Mạng lưới kho hang đá ngầm và đường vận chuyển
Ngay phía sau lưng Bãi Chùa và Bãi Chính, lực lượng công binh và thanh niên xung phong của bến tàu Không số Vũng Rô đã tận dụng địa hình đá tảng chồng chất dưới chân núi Đèo Cả và núi Đá Bia để cải tạo thành hàng chục kho hang đá ngầm kiên cố.
Từ hệ thống kho tạm trong các hang đá ven vịnh, một mạng lưới giao thông hào và đường mòn bí mật xuyên rừng đã được mở dọc theo các khe suối từ Vũng Rô vượt qua dãy núi Đèo Cả về căn cứ xã Hòa Xuân, huyện Tuy Hòa (nay thuộc thị xã Đông Hòa).

Bốn chuyến tàu cập bến tàu Không số Vũng Rô
Lịch sử hào hùng của bến tàu Không số Vũng Rô gắn liền với bốn chuyến hải trình quả cảm của hai con tàu vỏ sắt mang mật danh Tàu 41 (do Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh — người con ưu tú của quê hương Phú Yên — chỉ huy) và Tàu 143 (do Thuyền trưởng Lê Văn Thêm chỉ huy) trong khoảng thời gian từ cuối tháng 11 năm 1964 đến giữa tháng 2 năm 1965.
Ba chuyến cập bến thắng lợi của con tàu 41
Sau hơn một năm kiên trì bám trụ chờ đợi tại bến trong điều kiện ăn rau rừng, uống nước suối và giữ bí mật tuyệt đối, đêm ngày 28 tháng 11 năm 1964, thời khắc lịch sử đầu tiên đã đến với bến tàu Không số Vũng Rô.
Trong niềm xúc động vỡ òa giữa những thủy thủ từ miền Bắc — nơi có trái tim Tổ quốc Hoàng thành Thăng Long — với cán bộ, dân công bến Vũng Rô, hơn 200 dân công và bộ đội K60 đã khẩn trương bốc dỡ toàn bộ 63 tấn vũ khí lên bờ ngay trong đêm.
Sự kiện tàu 143 và cuộc chiến đấu bảo vệ bến
Tiếp nối ba chuyến đi thắng lợi của Tàu 41, đêm ngày 15 tháng 2 năm 1965, chiếc Tàu 143 của Đoàn 125 Hải quân do Thuyền trưởng Lê Văn Thêm và Chính trị viên Phan Văn Bảng chỉ huy chở theo 63,11 tấn vũ khí đã vượt biển tiến vào cập Bãi Chùa thuộc bến tàu Không số Vũng Rô.
Trưa ngày 16 tháng 2 năm 1965, một viên phi công trực thăng tải thương của đối phương bay dọc Quốc lộ 1A từ Quy Nhơn về Nha Trang qua đèo Cả tình cờ phát hiện một "mỏm đá cây xanh" lạ nhô ra ở vị trí trước đó chưa từng có và nhận thấy lá cây ngụy trang bắt đầu héo dưới nắng gắt nên đã chụp ảnh báo cáo về bộ chỉ huy.
| Thứ tự chuyến tàu | Phiên hiệu tàu & Chỉ huy trưởng | Thời gian cập bến Vũng Rô | Khối lượng vũ khí chi viện | Kết quả & Tác động lịch sử trực tiếp |
|---|---|---|---|---|
| Chuyến tàu thứ nhất | Tàu 41 (Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh, Chính trị viên Trần Hoàng Chiếu) | Đêm 28/11 – Đêm 29/11/1964 | Hơn 63 tấn vũ khí, đạn dược và thuốc nổ quân sự | Mở thông thành công bến tàu Không số Vũng Rô; trang bị kịp thời cho lực lượng vũ trang Phú Yên, Khánh Hòa, Đắk Lắk |
| Chuyến tàu thứ hai | Tàu 41 (Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh, Chính trị viên Trần Hoàng Chiếu) | Đêm 25/12/1964 (Đêm Giáng sinh) | Hơn 47 tấn vũ khí bộ binh, súng cối, ĐKZ và thuốc men | Bốc dỡ thần tốc chỉ trong một đêm và rời bến an toàn trước bình minh; tăng cường hỏa lực mạnh cho Quân khu 5 |
| Chuyến tàu thứ ba | Tàu 41 (Thuyền trưởng Hồ Đắc Thạnh, Chính trị viên Trần Hoàng Chiếu) | Đêm 01/02/1965 (Đêm 30 Tết Ất Tỵ) | Hơn 46 tấn vũ khí cùng quà Tết từ hậu phương miền Bắc | Đón giao thừa lịch sử ngay tại Bãi Chùa; cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu mùa Xuân 1965 trên toàn chiến trường |
| Chuyến tàu thứ tư | Tàu 143 (Thuyền trưởng Lê Văn Thêm, Chính trị viên Phan Văn Bảng) | Đêm 15/02 – Ngày 17/02/1965 | Hơn 63,11 tấn vũ khí, súng đạn các loại | Bốc dỡ xong toàn bộ hàng lên bờ; tời neo hỏng bị máy bay phát hiện; quân dân chiến đấu bảo vệ kho hàng và hủy tàu giữ bí mật |
Tác động chiến lược từ bến tàu Không số Vũng Rô
Dù chỉ hoạt động trong khoảng thời gian gần ba tháng (từ cuối tháng 11 năm 1964 đến giữa tháng 2 năm 1965), bốn chuyến tàu cập bến tàu Không số Vũng Rô đã đưa vào bờ tổng cộng gần 220 tấn vũ khí, đạn dược và trang thiết bị quân sự hiện đại từ miền Bắc.
Tăng cường hỏa lực cho các chiến thắng tại Khu 5
Ngay sau khi những kiện vũ khí đầu tiên từ bến tàu Không số Vũng Rô được dân công hỏa tuyến gùi vượt núi Đèo Cả về các kho căn cứ miền Tây Phú Yên, các tiểu đoàn chủ lực của tỉnh Phú Yên (như Tiểu đoàn 83) và bộ đội địa phương các huyện Tuy Hòa, Tuy An, Đồng Xuân, Sơn Hòa đã được trang bị đồng bộ súng trường CKC, tiểu liên AK, trung liên RPD, súng chống tăng B40 và súng cối 82mm, ĐKZ 75mm.
Đặc biệt, chính nguồn súng đạn dồi dào từ bến tàu Không số Vũng Rô đã trực tiếp góp phần làm nên Chiến thắng Dương Liễu – Đèo Nhông (Bình Định) đầu năm 1965, Chiến thắng Gò Thì Thùng vang dội năm 1966 tại khu vực di tích lịch sử Địa đạo Gò Thì Thùng Phú Yên trên cao nguyên An Xuân (huyện Tuy An – vùng đất giàu truyền thống Cần Vương từ thời Thống soái Lê Thành Phương và di tích lịch sử Thành An Thổ Tuy An Phú Yên), cũng như cuộc tiến công giải phóng thị xã Tuy Hòa và bảo vệ vùng giải phóng rộng lớn ven bờ sông Ba.
Chi viện đắc lực cho chiến trường cao nguyên Đắk Lắk
Không chỉ phục vụ chiến trường duyên hải, một phần lớn số vũ khí hạng nặng tiếp nhận tại bến tàu Không số Vũng Rô đã được các đoàn dân công băng rừng vượt dãy Trường Sơn Đông chuyển thẳng lên mặt trận tỉnh Đắk Lắk, tỉnh Khánh Hòa và tỉnh Gia Lai. Nhờ có những khẩu súng B40, ĐKZ và hàng vạn viên đạn từ Vũng Rô gửi lên, các đơn vị vũ trang Tây Nguyên dưới sự chỉ huy của những cán bộ dày dạn như Thiếu tướng Y Blốk Êban đã liên tiếp mở các đợt hoạt động mạnh dọc Quốc lộ 21, Quốc lộ 14, tiêu diệt nhiều đồn bốt và mở rộng vùng căn cứ cách mạng quanh Vườn quốc gia Chư Yang Sin Đắk Lắk và vùng hồ Lắk Đắk Lắk.
Nhìn rộng hơn trong dòng chảy lịch sử dân tộc, tuyến vận tải chi viện qua bến tàu Không số Vũng Rô đã hun đúc truyền thống đoàn kết quân dân cá nước và xây dựng thế trận hậu cần nhân dân vững chắc suốt từ vùng biển Đông Hòa – Tuy Hòa lên tới đại ngàn Buôn Ma Thuột. Mười năm sau sự kiện Vũng Rô mùa xuân 1965, chính trên hành lang chiến lược nối liền Tây Nguyên với duyên hải Phú Yên ấy, quân và dân ta đã làm nên chiến thắng Buôn Ma Thuột 1975 mở màn đại thắng mùa Xuân, truy kích địch dọc đường số 7 và tiến vào giải phóng hoàn toàn quê hương Phú Yên ngày 1 tháng 4 năm 1975.

Giá trị di sản của bến tàu Không số Vũng Rô
Ngày nay, khi đất nước đã hoàn toàn thanh bình và vươn mình hội nhập, khu vực bến tàu Không số Vũng Rô đã trở thành một quần thể di tích lịch sử – văn hóa – thắng cảnh nổi tiếng nơi cực Đông Tổ quốc.
Khu tưởng niệm đoàn tàu Không số bên vịnh biển
Ghi nhận tầm vóc lịch sử đặc biệt của con đường huyền thoại trên biển, ngày 18 tháng 6 năm 1997, Bộ Văn hóa – Thông tin đã xếp hạng di tích Vũng Rô là Di tích lịch sử cấp Quốc gia; tiếp đó, ngày 9 tháng 12 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2383/QĐ-TTg xếp hạng bến tàu Không số Vũng Rô (nằm trong hệ thống Di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển cùng với bến Đồ Sơn tại Hải Phòng, bến Lộc An tại Bà Rịa – Vũng Tàu và bến Thạnh Phong tại Bến Tre) là Di tích quốc gia đặc biệt.
Tại khu vực trung tâm di tích bên bờ Bãi Chùa, công trình Đài tưởng niệm bến tàu Không số Vũng Rô được kiến tạo uy nghiêm bằng đá trắng với biểu tượng cánh buồm no gió kết hợp hình mũi con tàu Không số kiêu hãnh vươn mình ra biển Đông, phía sau là bức phù điêu lớn khắc họa hình ảnh bộ đội Hải quân cùng nhân dân các dân tộc Phú Yên – Tây Nguyên chung sức bốc dỡ vũ khí trong đêm.
Biểu tượng khát vọng hòa bình trên vùng biển Đông Hòa
Đứng trước làn nước biển xanh ngọc bích phẳng lặng của bến tàu Không số Vũng Rô dưới bóng núi Đá Bia lịch sử gắn liền với công cuộc khai khẩn Phú Yên từ hơn bốn thế kỷ trước, mỗi người con đất Việt càng thêm trân quý nền hòa bình, độc lập đã được đánh đổi bằng biết bao xương máu của cha ông. Tinh thần dũng cảm vượt sóng cả của những người lính Hải quân năm xưa nay đang được tiếp nối trong nhịp sống lao động vươn khơi bám biển yên bình của ngư dân địa phương gắn với lễ hội Cầu ngư Phú Yên và nghề đánh bắt tạo nên danh phẩm mắt cá ngừ đại dương Phú Yên.
Cùng với các thắng cảnh biển đảo tuyệt đẹp của tỉnh như Ghềnh Đá Đĩa Phú Yên, tháp Nghinh Phong Tuy Hòa và ngọn hải đăng Mũi Điện đón ánh bình minh đầu tiên trên đất liền Việt Nam, bến tàu Không số Vũng Rô mãi mãi là biểu tượng bất diệt của ý chí độc lập tự cường và khát vọng hòa bình bền vững. Trên hành trình số hóa, gìn giữ và lan tỏa hệ giá trị di sản văn hóa – lịch sử bản địa, chuyên trang Đắk Lắk NSSC trân trọng lưu giữ hồ sơ bách khoa toàn diện về bến tàu Không số Vũng Rô, góp phần bồi đắp tình yêu biển đảo quê hương và niềm tự hào dân tộc cho muôn đời sau.
NSSC Đắk Lắk
daklak.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đắk Lắk.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Đắk Lắk.
Bài liên quan
Nguyễn Thị Hà Sơn Hòa - Nghệ nhân giữ lửa nghề bò một nắng
Tìm hiểu hành trình của nghệ nhân Nguyễn Thị Hà Sơn Hòa trong việc bảo tồn và chuẩn hóa nghề chế biến đặc sản bò một nắng chấm muối kiến vàng truyền thống.
Ama Kông - Huyền thoại thuần dưỡng voi rừng và bài thuốc cổ
Khám phá cuộc đời huyền thoại Vua săn voi Ama Kông, người lập kỷ lục thuần dưỡng 298 voi rừng, góp voi kháng chiến và lưu giữ bài thuốc thảo dược cổ truyền.
Nguyễn Xuân Lợi - Doanh nhân tiên phong chế biến sâu cà phê
Tìm hiểu hành trình của doanh nhân Nguyễn Xuân Lợi, nhà sáng lập An Thái Group tiên phong chế biến sâu cà phê hòa tan và kinh tế tuần hoàn từ bã cà phê.




